سردرد بعد از زدن عینک، احساس فشار در پیشانی، درد اطراف چشم یا خستگی هنگام مطالعه از مشکلاتی است که بعضی افراد پس از تعویض عینک یا استفاده طولانیمدت از عینک تجربه میکنند. این سردرد ممکن است به نمره نامناسب عدسی، تغییر نسخه، آستیگماتیسم، مرکزگذاری عدسی، نوع عدسی، تنظیم نبودن فریم یا حتی مشکلاتی در تمرکز و هماهنگی دو چشم مربوط باشد. آکادمی چشمپزشکی آمریکا تأیید میکند که نسخه نامناسب عینک میتواند باعث تاری دید و تشدید احساس خستگی چشم شود و در برخی افراد سردرد ایجاد کند.
اما اصطلاح رایج «میگرن چشم» یا «میگرن چشمی» نباید برای هر سردردی که اطراف چشم احساس میشود استفاده شود. میگرن یک اختلال عصبی است و میگرن همراه با اورا میتواند علائم بینایی مانند خطوط زیگزاگ، نقاط درخشان، فلاش نور یا نقاط کور ایجاد کند. این وضعیت با سردردی که صرفاً به دلیل عینک نامناسب ایجاد شده متفاوت است.
بنابراین اگر بعد از استفاده از عینک دچار سردرد میشوید، اولین قدم پیدا کردن علت واقعی است؛ نه کنار گذاشتن عینک یا نسبت دادن تمام علائم به میگرن.
آیا عینک میتواند باعث سردرد شود؟
بله، در برخی شرایط.
عینک استاندارد با نسخه صحیح معمولاً نباید باعث سردرد مداوم شود، اما تغییر نسخه یا استفاده از نسخهای که برای چشم مناسب نیست میتواند در بعضی افراد باعث فشار بینایی، تاری و سردرد شود. آکادمی چشمپزشکی آمریکا گزارش میکند که حتی تغییر نسبتاً کوچک در نسخه ممکن است در روزهای ابتدایی استفاده باعث eye strain، سردرد یا احساس تاری شود.
نکته مهم این است که عینک اشتباه معمولاً باعث آسیب دائمی به چشم نمیشود، اما میتواند استفاده از سیستم بینایی را دشوارتر و خستهکنندهتر کند.
سردرد ناشی از عینک چه علائمی دارد؟
نوع علائم تا حد زیادی به علت اصلی بستگی دارد.
سردرد مرتبط با فشار بینایی معمولاً همراه با احساس خستگی چشم، سنگینی اطراف ابروها، ناراحتی بعد از مطالعه یا کار با کامپیوتر، تاری دید و دشواری در تغییر تمرکز از نزدیک به دور دیده میشود. مشکلات دید نزدیک و اختلالات همگرایی چشم نیز میتوانند با سردرد، خستگی چشم و تاری هنگام مطالعه همراه باشند.
اگر علائم تقریباً همیشه پس از مطالعه، کار با موبایل، کامپیوتر یا استفاده از عینک ایجاد شده و با استراحت کاهش پیدا میکنند، احتمال وجود یک مؤلفه بینایی یا فشار چشمی بیشتر میشود؛ با این حال تشخیص نهایی باید با معاینه انجام شود.
مهمترین دلایل سردرد ناشی از عینک
نمره عینک نامناسب
یکی از اولین مواردی که باید بررسی شود، نسخه عینک است.
اگر قدرت Sphere، Cylinder یا سایر اجزای نسخه مناسب چشم نباشد، تصویر ممکن است کاملاً شفاف تشکیل نشود و سیستم بینایی برای رسیدن به دید راحت تلاش بیشتری انجام دهد.
این موضوع میتواند بهخصوص هنگام مطالعه، رانندگی یا کار طولانی با نمایشگر خودش را نشان دهد. AAO نیز نسخه نادرست را یکی از عوامل تشدیدکننده eye strain معرفی میکند.
اگر سردرد دقیقاً از زمانی شروع شده که عینک جدید گرفتهاید و بعد از چند روز همچنان شدید است، بررسی مجدد نسخه منطقی است.
اصلاح نامناسب آستیگماتیسم
آستیگماتیسم زمانی ایجاد میشود که انحنای قرنیه یا عدسی چشم در جهات مختلف یکسان نباشد. برای اصلاح آن در نسخه عینک علاوه بر Cylinder، محور یا Axis نیز مشخص میشود.
اگر مقدار سیلندر یا محور نسخه نسبت به عینک قبلی تغییر قابل توجهی داشته باشد، ممکن است در روزهای اول تصویر برای فرد متفاوت به نظر برسد.
بعضی افراد هنگام سازگاری با اصلاح آستیگماتیسم جدید، احساس کشیدگی تصویر، تفاوت در عمق یا خستگی بیشتری دارند. اگر این علائم شدید باشند یا ادامه پیدا کنند، نسخه و ساخت عدسی باید دوباره بررسی شوند.
عینک جدید و زمان سازگاری مغز
هر سردردی بعد از خرید عینک جدید به معنی اشتباه بودن نسخه نیست.
سیستم بینایی و مغز گاهی برای سازگار شدن با تصویر جدید به زمان نیاز دارند؛ بهخصوص زمانی که نمره تغییر کرده یا فرد برای نخستین بار از عدسیهای خاص استفاده میکند.
AAO اشاره میکند که سردرد و eye strain خفیف ممکن است در هفته اول استفاده از نسخه جدید دیده شود.
اما درد شدید، سردردی که هر روز بدتر میشود یا تاری قابل توجه نباید صرفاً به «عادت کردن» نسبت داده شود.
سردرد ناشی از عینک پروگرسیو
عدسی پروگرسیو دارای چند ناحیه اپتیکی برای دید دور، میانی و نزدیک است. به همین دلیل نحوه حرکت چشم و سر هنگام استفاده از آن با عدسی تکدید متفاوت است.
در ابتدای استفاده ممکن است فرد برای پیدا کردن ناحیه مناسب عدسی نیاز به سازگاری داشته باشد. آکادمی چشمپزشکی آمریکا اشاره میکند که سازگار شدن با عدسیهای Progressive برای بعضی افراد زمان بیشتری میبرد و در دوره تطبیق ممکن است خستگی چشم یا سردرد ایجاد شود.
در عدسی پروگرسیو، نحوه اندازهگیری، ارتفاع نصب عدسی، محل قرار گرفتن فریم و مرکزگذاری اهمیت بیشتری پیدا میکند. منابع فنی ZEISS نیز بر اهمیت همراستایی دقیق عدسی پروگرسیو با مسیر نگاه فرد تأکید دارند.
اگر بعد از مدت معقول هنوز برای دیدن مجبور هستید سر خود را به شکل غیرطبیعی حرکت دهید یا دائماً دچار سردرد و سرگیجه میشوید، بهتر است فیت فریم و اندازهگیری عدسی دوباره بررسی شود.
آیا فاصله مردمک یا PD اشتباه میتواند مشکل ایجاد کند؟
Pupillary Distance یا PD فاصله میان مرکز مردمکهاست و برای قرار گرفتن صحیح مرکز اپتیکی عدسی نسبت به چشم اهمیت دارد.
در ساخت عینک، عدسی باید متناسب با موقعیت چشم و فریم مرکزگذاری شود. ZEISS نیز تأکید میکند که عدسیها باید بر اساس فاصله مردمک بهطور دقیق مرکزگذاری شوند.
اهمیت این اندازهگیری در عدسیهای با قدرت بالاتر و مخصوصاً عدسیهای پیچیده مانند Progressive بیشتر میشود.
بنابراین اگر نسخه صحیح است ولی با عینک جدید احساس دید غیرطبیعی، فشار یا ناراحتی دارید، علاوه بر نمره باید PD، ارتفاع نصب و فیت فریم نیز بررسی شوند.
فشار فریم عینک و سردرد
همیشه مشکل از عدسی نیست.
گاهی فریم بیش از حد روی شقیقهها، پشت گوش یا پل بینی فشار ایجاد میکند. این فشار مکانیکی در استفاده طولانیمدت میتواند باعث ناراحتی یا سردرد شود.
ZEISS توصیه میکند دستههای عینک به شکلی تنظیم شوند که روی شقیقه فشار ایجاد نکنند و وزن فریم نیز به شکل مناسبی بین بینی و گوشها توزیع شود.
اگر بعد از برداشتن عینک جای عمیقی روی بینی یا کنار سر باقی میماند یا دقیقاً محل تماس دستهها دردناک است، تنظیم فریم توسط اپتیشن میتواند مشکل را برطرف کند.
خستگی چشم دیجیتال و سردرد با عینک
ممکن است فرد تصور کند عینکش باعث سردرد شده، در حالی که علت اصلی ساعات طولانی کار با صفحهنمایش است.
Digital Eye Strain یا Computer Vision Syndrome میتواند علائمی مانند خستگی چشم، سردرد، تاری دید، خشکی چشم و درد گردن یا شانه ایجاد کند.
اگر نمره عینک نیز کاملاً مناسب فاصله کاری شما نباشد، علائم میتوانند شدیدتر احساس شوند.
برای کاهش فشار بینایی هنگام کار طولانی با نمایشگر، استراحتهای منظم اهمیت دارند. American Optometric Association قانون 20-20-20 را پیشنهاد میکند: تقریباً هر ۲۰ دقیقه، برای حدود ۲۰ ثانیه به جسمی در فاصله حدود ۲۰ فوتی نگاه کنید.
آیا عینک بلوکات سردرد را برطرف میکند؟
نباید برای عینک بلوکات چنین تضمینی داد.
اگر سردرد به دلیل نسخه نامناسب، آستیگماتیسم، اختلال همگرایی، خشکی چشم یا مشکلات دیگر باشد، اضافه کردن فیلتر نور آبی علت اصلی را اصلاح نمیکند.
آکادمی چشمپزشکی آمریکا نیز اعلام کرده شواهد موجود نشان نمیدهد عینکهای مسدودکننده نور آبی بهطور کلی علائم Digital Eye Strain را برطرف کنند.
بنابراین انتخاب عدسی مناسب، نسخه دقیق، فاصله کاری صحیح و استراحت منظم مهمتر از اتکا صرف به عبارت «بلوکنترل» یا «بلوکات» است.
اختلال همگرایی چشم و سردرد
گاهی نمره عینک کاملاً صحیح است اما فرد همچنان هنگام مطالعه یا کار نزدیک دچار سردرد میشود.
یکی از احتمالات Convergence Insufficiency یا نارسایی همگرایی است. در این وضعیت دو چشم برای حفظ همراستایی هنگام نگاه کردن به اجسام نزدیک مشکل دارند.
علائم میتوانند شامل خستگی چشم، سردرد، تاری نزدیک، دوبینی، احساس فشار اطراف چشم و حتی گم کردن خط هنگام مطالعه باشند. این علائم معمولاً در کار نزدیک طولانی مانند مطالعه و استفاده از کامپیوتر تشدید میشوند.
تشخیص این مشکل فقط با خواندن نمره عینک امکانپذیر نیست و به بررسی دید دوچشمی و همگرایی نیاز دارد.
پیرچشمی و سردرد هنگام مطالعه
با افزایش سن، توانایی عدسی طبیعی چشم برای فوکوس روی فاصله نزدیک بهتدریج کاهش پیدا میکند؛ وضعیتی که Presbyopia یا پیرچشمی نام دارد.
فرد ممکن است متوجه شود برای خواندن موبایل یا کتاب، متن را دورتر میگیرد یا بعد از کار نزدیک سریعتر خسته میشود.
در راهنمای بالینی AOA نیز مشکلات مطالعه، نیاز به فاصله بیشتر، سردرد و خوابآلودگی هنگام کار نزدیک از شکایتهای مرتبط با پیرچشمی ذکر شدهاند.
در چنین شرایطی اصلاح مناسب دید نزدیک یا استفاده از طراحی عدسی متناسب با نیاز فرد میتواند مؤثر باشد.
میگرن چشمی چیست و چه فرقی با سردرد ناشی از عینک دارد؟
اینجا باید اصطلاحات را دقیق کنیم.
عبارت Ocular Migraine یا میگرن چشمی در گفتوگوی عمومی به شکل مبهم استفاده میشود و ممکن است منظور از آن «میگرن همراه با اورای بینایی» یا «میگرن رتینال» باشد.
در Migraine with Aura علائم بینایی معمولاً ناشی از فعالیت عصبی در قشر بینایی مغز هستند و هر دو چشم را درگیر میکنند. فرد ممکن است خطوط زیگزاگ، نقاط نورانی، فلاش نور، نقاط کور یا تصاویر درخشان مشاهده کند. این علائم معمولاً موقتی هستند.
در مقابل، Retinal Migraine نادرتر است و تغییر بینایی معمولاً فقط در یک چشم ایجاد میشود. Mayo Clinic تأکید میکند که تغییر دید جدید در یک چشم را نباید بدون بررسی پزشکی به میگرن نسبت داد، زیرا علل جدی دیگری نیز میتوانند چنین علامتی ایجاد کنند.
بنابراین سردرد بعد از استفاده از عینک بهتنهایی به معنی «میگرن چشمی» نیست.
چطور بفهمیم سردرد از عینک است یا میگرن؟
الگوی زمانی علائم میتواند سرنخ بدهد، اما تشخیص قطعی با معاینه انجام میشود.
اگر سردرد عمدتاً بعد از استفاده از عینک جدید، مطالعه یا کار نزدیک ایجاد میشود و همراه با خستگی یا تاری چشم است، باید نسخه، فیت عینک و عملکرد بینایی بررسی شوند.
اما میگرن ممکن است با درد ضرباندار، حساسیت به نور و صدا، تهوع و در برخی افراد علائم اورا همراه باشد. در میگرن همراه با اورا، اختلال بینایی ممکن است حتی پیش از شروع سردرد ظاهر شود.
اگر اولین بار است که علائم بینایی غیرعادی مانند فلاش، نقطه کور یا کاهش دید را تجربه میکنید، نباید خودتان آن را میگرن تشخیص دهید.
برای رفع سردرد ناشی از عینک چه کار کنیم؟
اگر سردرد همزمان با عینک جدید شروع شده، ابتدا مشخص کنید آیا علائم خفیف و مربوط به دوره تطبیق هستند یا شدید و مداوم.
در عمل، رویکرد منطقی شامل این موارد است:
- نسخه عینک با نسخه تجویزشده تطبیق داده شود.
- Sphere، Cylinder و Axis عدسی کنترل شوند.
- PD و مرکزگذاری عدسی بررسی شود.
- ارتفاع نصب در عدسیهای پروگرسیو بررسی شود.
- فریم از نظر فشار روی بینی و شقیقه تنظیم شود.
- فاصله کاری برای مطالعه یا مانیتور بررسی شود.
- در صورت کار طولانی با نمایشگر، استراحتهای منظم داده شود.
- در صورت وجود سردرد هنگام مطالعه، عملکرد تطابق و همگرایی چشم نیز بررسی شود.
- اگر علائم ادامه پیدا کردند، معاینه کامل چشم انجام شود.
اگر مشکل صرفاً از فشار فریم باشد، یک تنظیم ساده میتواند کافی باشد؛ ولی اگر نسخه، مرکزگذاری یا عملکرد دوچشمی عامل اصلی باشد، باید همان علت اصلاح شود.
چند روز طول میکشد به عینک جدید عادت کنیم؟
برای عینک تکدید با تغییر معمول نسخه، بسیاری از افراد در مدت کوتاهی با عینک سازگار میشوند و ممکن است در هفته اول درجاتی از احساس متفاوت بودن تصویر، خستگی یا سردرد خفیف وجود داشته باشد.
عدسیهای پروگرسیو معمولاً به تطبیق بیشتری نیاز دارند و AAO اشاره میکند که در برخی افراد فرآیند سازگاری میتواند طولانیتر باشد.
اما اگر عینک باعث سردرد شدید، سرگیجه قابل توجه، دوبینی یا تاری مداوم میشود، صرفاً منتظر «عادت کردن» نمانید و نسخه و ساخت عینک را بررسی کنید.
چه زمانی سردرد و درد چشم خطرناک است؟
تمام سردردهای اطراف چشم را نباید به عینک نسبت داد.
سردرد شدید و ناگهانی همراه با درد شدید چشم، قرمزی چشم، تاری یا کاهش ناگهانی دید، دیدن هالههای رنگی اطراف نور، تهوع یا استفراغ نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. چنین ترکیبی از علائم میتواند در مشکلات جدی چشمی مانند حمله حاد گلوکوم نیز دیده شود.
همچنین تغییر ناگهانی دید تنها در یک چشم، ضعف یک سمت بدن، اختلال گفتار یا اورای بینایی جدید باید سریع بررسی شود و نباید بدون تشخیص پزشک به میگرن نسبت داده شود.
جمعبندی؛ سردرد ناشی از عینک را جدی بگیریم؟
سردرد بعد از استفاده از عینک میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه به معنی بیماری جدی نیست.
تغییر نسخه، نمره نامناسب، اصلاح آستیگماتیسم، سازگاری با عدسی پروگرسیو، مرکزگذاری نامناسب، فریم تنگ، فشار بینایی هنگام کار با کامپیوتر یا مشکلاتی مانند نارسایی همگرایی میتوانند در ایجاد یا تشدید سردرد نقش داشته باشند.
اگر سردرد خفیف دقیقاً بعد از تغییر نسخه ایجاد شده، ممکن است بخشی از دوره تطبیق باشد. اما سردرد مداوم یا شدید باید با بررسی نسخه، عدسی، فریم و در صورت نیاز معاینه کامل چشم ارزیابی شود.
در نهایت بهتر است اصطلاح «میگرن چشم» برای هر سردرد مرتبط با بینایی استفاده نشود. میگرن همراه با اورای بینایی و میگرن رتینال اختلالات مشخص پزشکی هستند و با سردرد ناشی از عینک تفاوت دارند.