ممکن است سالها بدون عینک زندگی کرده باشید، تابلوهای خیابان را کاملاً واضح ببینید و هنگام رانندگی یا تماشای تلویزیون هیچ مشکلی نداشته باشید؛ اما یک روز متوجه شوید برای خواندن پیامهای موبایل باید گوشی را کمی دورتر نگه دارید.
شاید نوشته روی بستهبندی محصولات کوچکتر از قبل به نظر برسد، هنگام مطالعه به نور بیشتری احتیاج داشته باشید یا بعد از چند دقیقه خواندن احساس خستگی در چشمها ایجاد شود.
اولین تصور بسیاری از افراد این است که «چشمم ضعیف شده»، در حالی که چنین تغییری همیشه به معنی بیماری یا ضعیف شدن چشم نیست.
حتی چشمهای کاملاً سالم نیز ممکن است با افزایش سن برای مطالعه و انجام کارهای نزدیک به عینک نیاز پیدا کنند.
علت اصلی این اتفاق معمولاً پدیدهای طبیعی به نام پیرچشمی است؛ تغییری که به مرور توانایی چشم برای فوکوس کردن روی اجسام نزدیک را کاهش میدهد.
چرا یک چشم سالم به عینک مطالعه نیاز پیدا میکند؟
چشم انسان برای دیدن اجسام در فاصلههای مختلف باید قدرت تمرکز خود را تغییر دهد.
وقتی به منظرهای دور نگاه میکنید، وضعیت سیستم فوکوس چشم با زمانی که نوشتهای کوچک روی موبایل را میخوانید متفاوت است. برای مشاهده اجسام نزدیک، عدسی طبیعی داخل چشم تغییر شکل میدهد تا تصویر واضحی روی شبکیه تشکیل شود.
در سنین پایین این عدسی انعطاف زیادی دارد و تغییر فوکوس تقریباً بدون اینکه متوجه آن شوید انجام میشود.
با افزایش سن، انعطاف عدسی طبیعی چشم بهتدریج کمتر میشود. عضلات مرتبط با فوکوس هنوز فعالیت میکنند، اما عدسی دیگر مانند دوران جوانی بهآسانی تغییر شکل نمیدهد.
در نتیجه نزدیکترین فاصلهای که میتوانید در آن نوشتهها را واضح ببینید به مرور بیشتر میشود.
به همین دلیل ممکن است فردی که هیچ بیماری چشمی ندارد و دید دور او نیز عالی است، برای خواندن متنهای نزدیک به عینک نیاز پیدا کند.
پیرچشمی چیست؟
پیرچشمی یا Presbyopia کاهش تدریجی توانایی چشم برای تمرکز روی اجسام نزدیک است که با افزایش سن اتفاق میافتد.
پیرچشمی بیماری محسوب نمیشود و تقریباً بخشی طبیعی از روند افزایش سن چشم است.
در مراحل ابتدایی ممکن است فقط هنگام خواندن نوشتههای بسیار کوچک متوجه آن شوید. به مرور، مطالعه کتاب، مشاهده موبایل، کارهای ظریف و حتی خواندن منوی رستوران در نور کم دشوارتر میشود.
نکته مهم این است که پیرچشمی میتواند برای فردی اتفاق بیفتد که تا آن زمان حتی یکبار هم عینک طبی نداشته است.
پیرچشمی معمولاً از چه سنی شروع میشود؟
سن دقیق شروع پیرچشمی برای همه یکسان نیست، اما بسیاری از افراد اولین نشانههای آن را در اوایل تا اواسط دهه ۴۰ زندگی احساس میکنند.
ممکن است فردی در ۴۰ سالگی برای خواندن نوشتههای خیلی ریز مشکل داشته باشد و فرد دیگری چند سال دیرتر متوجه تغییر شود.
پیرچشمی معمولاً یکشبه ایجاد نمیشود. توانایی فوکوس نزدیک بهآرامی کاهش پیدا میکند و به همین دلیل بعضی افراد ابتدا متوجه رفتارهای خود میشوند، نه تاری دید.
مثلاً بدون اینکه بدانند، موبایل را کمی دورتر میگیرند یا هنگام مطالعه چراغ قویتری روشن میکنند.
۷ نشانه مهم که ممکن است به عینک مطالعه نیاز داشته باشید
۱. موبایل را از چشمها دورتر میکنید
یکی از شناختهشدهترین نشانههای پیرچشمی همین رفتار است.
اگر نوشته در فاصله قبلی تار است اما با دور کردن موبایل واضحتر میشود، ممکن است قدرت فوکوس نزدیک چشم کاهش پیدا کرده باشد.
به همین دلیل اصطلاحاً گفته میشود بعضی افراد بعد از ۴۰ سالگی احساس میکنند «دستشان برای مطالعه کوتاه شده است»؛ چون دائماً تلاش میکنند متن را دورتر نگه دارند.
۲. نوشتههای ریز دیگر مثل گذشته واضح نیستند
ممکن است نوشتههای معمولی را همچنان بخوانید اما برای مشاهده متنهای کوچک دچار مشکل شوید.
نوشته پشت بستهبندی محصولات، قیمتها، پیامهای موبایل، برچسب داروها و نوشتههای ریز کتاب معمولاً از اولین مواردی هستند که مشکل در آنها احساس میشود.
۳. برای مطالعه به نور بیشتری نیاز دارید
اگر قبلاً در نور معمولی بهراحتی مطالعه میکردید اما اکنون دائماً به دنبال محیط روشنتر هستید، بهتر است وضعیت دید نزدیک بررسی شود.
نور مناسب میتواند خواندن را راحتتر کند، اما افزایش مداوم نیاز به نور ممکن است همراه با کاهش توانایی فوکوس نزدیک باشد.
۴. بعد از مطالعه چشمهایتان خسته میشود
گاهی فرد هنوز قادر به خواندن متن است، اما این کار دیگر مثل گذشته راحت نیست.
بعد از چند دقیقه مطالعه ممکن است احساس سنگینی، فشار یا خستگی اطراف چشمها داشته باشید.
در این حالت چشم تلاش بیشتری برای حفظ فوکوس نزدیک انجام میدهد.
۵. هنگام مطالعه دچار سردرد میشوید
سردرد میتواند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشد و نباید هر سردردی را به چشم نسبت داد.
اما اگر سردرد بیشتر بعد از مطالعه، کار با موبایل، خیاطی یا سایر فعالیتهای نزدیک ایجاد میشود، بررسی وضعیت بینایی میتواند منطقی باشد.
۶. مدام اندازه نوشتههای موبایل را بزرگ میکنید
بزرگ کردن فونت به خودی خود مشکلی ندارد و حتی میتواند استفاده از نمایشگر را راحتتر کند.
اما اگر متوجه شدهاید طی چند سال اندازه نوشتهها را مرتب افزایش میدهید چون متن قبلی دیگر واضح نیست، احتمال دارد دید نزدیک شما تغییر کرده باشد.
۷. دید دورتان عالی است اما نزدیک را تار میبینید
این مورد بسیاری از افراد را متعجب میکند.
ممکن است رانندگی کنید، تابلوها را واضح ببینید، تلویزیون تماشا کنید و هیچ مشکلی در دید دور نداشته باشید اما هنگام خواندن موبایل نوشتهها تار شوند.
این شرایط کاملاً امکانپذیر است و یکی از حالتهای رایج شروع پیرچشمی محسوب میشود.
آیا دید ۱۰ از ۱۰ یعنی نیازی به عینک مطالعه نداریم؟
خیر. دید خوب در فاصله دور و توانایی فوکوس روی فاصله نزدیک دو موضوع کاملاً یکسان نیستند.
ممکن است فردی دید دور بسیار خوبی داشته باشد و حتی هنگام انجام تست بینایی دور تمام خطوط را بهدرستی بخواند، اما برای مطالعه به عدسی مخصوص نزدیک نیاز داشته باشد.
به بیان ساده:
سالم بودن چشم به این معنی نیست که سیستم فوکوس آن تا پایان عمر قدرت دوران جوانی را حفظ میکند.
بنابراین عینک مطالعه را نباید لزوماً نشانه خراب یا بیمار شدن چشم دانست.
پیرچشمی با دوربینی چه تفاوتی دارد؟
پیرچشمی و دوربینی ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند، اما یک مشکل نیستند.
دوربینی
دوربینی یا Hyperopia نوعی خطای انکساری است و میتواند از سنین پایین وجود داشته باشد. میزان آن به ساختار و قدرت اپتیکی چشم مرتبط است.
پیرچشمی
پیرچشمی مربوط به کاهش قدرت فوکوس نزدیک با افزایش سن است و معمولاً در میانسالی آشکار میشود.
فرد ممکن است دوربین باشد و بعداً پیرچشمی نیز پیدا کند، یا دید دور طبیعی داشته باشد و فقط به دلیل پیرچشمی به عینک مطالعه احتیاج پیدا کند.
افراد نزدیکبین هم به عینک مطالعه نیاز پیدا میکنند؟
بله، اما شرایط آنها کمی متفاوت است.
برخی افراد نزدیکبین بدون عینک میتوانند اجسام نزدیک را نسبتاً واضح ببینند.
به همین دلیل وقتی پیرچشمی شروع میشود ممکن است متوجه شوند برای مطالعه کافی است عینک دید دور خود را بردارند.
شاید چنین فردی بگوید:
«با عینک نمیتوانم موبایل را بخوانم، ولی وقتی عینکم را برمیدارم کاملاً واضح است.»
این وضعیت به معنی مبتلا نشدن به پیرچشمی نیست. نزدیکبینی قبلی میتواند باعث شود فرد بدون عینک در فاصله مشخصی همچنان دید نزدیک خوبی داشته باشد.
عینک مطالعه چگونه کار میکند؟
عینک مطالعه برای کمک به فوکوس در فاصله نزدیک طراحی میشود.
عدسی مورد استفاده بخشی از قدرت موردنیاز برای تمرکز روی جسم نزدیک را تأمین میکند و در نتیجه چشم مجبور نیست مانند قبل برای واضح کردن متن تلاش کند.
پس از استفاده از قدرت مناسب معمولاً:
- نوشتهها واضحتر دیده میشوند؛
- مطالعه راحتتر میشود؛
- فاصله طبیعی کتاب یا موبایل حفظ میشود؛
- و فشار ناشی از تلاش مداوم برای فوکوس کاهش پیدا میکند.
عینک مطالعه قرار نیست بیماری را درمان کند؛ وظیفه آن اصلاح دید نزدیک و ایجاد دید راحتتر است.
آیا عینک مطالعه چشم را ضعیف میکند؟
خیر، این یکی از شایعترین باورهای اشتباه درباره عینک مطالعه است.
بعضی افراد فکر میکنند:
«اگر عینک بزنم چشمم به آن عادت میکند و بعد دیگر بدون عینک نمیتوانم بخوانم.»
عینک باعث ایجاد پیرچشمی نمیشود و روند طبیعی تغییرات مربوط به سن را نیز سریعتر نمیکند.
اگر چند سال پس از شروع استفاده از عینک متوجه شوید بدون آن سختتر مطالعه میکنید، معمولاً دو دلیل وجود دارد.
اول اینکه پیرچشمی در این مدت بهطور طبیعی بیشتر شده است و دوم اینکه شما به دید واضح و راحت با عینک عادت کردهاید و اکنون تفاوت را بیشتر احساس میکنید.
بنابراین استفاده از عینک مناسب باعث تنبل شدن چشم نمیشود.
اگر عینک مطالعه نزنیم چشم قویتر میماند؟
خیر.
تحمل کردن تاری دید یا زور زدن برای خواندن، عدسی طبیعی چشم را دوباره جوان و انعطافپذیر نمیکند.
ممکن است مدتی با دور کردن کتاب، بزرگ کردن فونت و افزایش نور بتوانید نیاز به عینک را کمتر احساس کنید، اما اگر قدرت فوکوس نزدیک کاهش پیدا کرده باشد، فشار آوردن بیشتر به چشم آن را برطرف نمیکند.
هدف عینک این است که فعالیت نزدیک را راحتتر کند، نه اینکه چشم را به خود وابسته کند.
عینک مطالعه آماده مناسب است؟
احتمالاً عینکهای آمادهای با اعدادی مانند اینها دیدهاید:
+1.00+1.50+2.00+2.50
این عینکها برای بعضی افراد میتوانند کاربردی باشند، مخصوصاً زمانی که شماره دو چشم تقریباً مشابه است و مشکل دیگری وجود ندارد.
اما عینک آماده یک محدودیت مهم دارد.
در اغلب آنها قدرت عدسی راست و چپ کاملاً یکسان است، در حالی که چشمهای بسیاری از افراد شماره برابر ندارند.
همچنین عینکهای آماده معمولاً آستیگماتیسم فرد را اصلاح نمیکنند و فاصله مراکز اپتیکی آنها نیز بهطور اختصاصی برای صورت شما تنظیم نشده است.
به همین دلیل برای استفاده طولانی یا زمانی که کیفیت دید مطلوبی با عینک آماده ندارید، نسخه اختصاصی میتواند انتخاب دقیقتری باشد.
آیا میتوان شماره عینک مطالعه را از روی سن انتخاب کرد؟
بهتر است این کار را انجام ندهید.
جدولهایی وجود دارند که بر اساس سن یک شماره تقریبی پیشنهاد میکنند، اما سن بهتنهایی برای تعیین قدرت عینک کافی نیست.
قدرت موردنیاز تحت تأثیر چند عامل است:
- شماره اصلی چشم؛
- میزان پیرچشمی؛
- فاصلهای که در آن مطالعه میکنید؛
- نوع فعالیت؛
- وجود آستیگماتیسم؛
- تفاوت شماره دو چشم.
برای مثال عینکی که برای مطالعه کتاب در فاصله ۳۵ سانتیمتری مناسب است لزوماً بهترین گزینه برای مانیتوری در فاصله ۷۰ سانتیمتری نیست.
بنابراین سن راهنمای کلی است، نه نسخه عینک.
عینک مطالعه و عینک کامپیوتر چه تفاوتی دارند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که یک عینک نزدیک قوی برای تمام فعالیتهای روزانه استفاده شود.
فاصله موبایل، کتاب و مانیتور یکسان نیست.
عینک مطالعه
معمولاً برای فاصله نزدیک مانند کتاب، موبایل و کارهای ظریف تنظیم میشود.
عینک کامپیوتر
میتواند برای فاصله میانی طراحی شود؛ یعنی همان فاصلهای که مانیتور از چشم قرار دارد.
اگر یک عینک مطالعه قوی را برای مانیتوری که فاصله بیشتری دارد استفاده کنید، ممکن است مجبور شوید بیش از حد به صفحه نزدیک شوید یا وضعیت نشستن نامناسبی پیدا کنید.
به همین دلیل افرادی که ساعات زیادی با رایانه کار میکنند بهتر است نوع فعالیت خود را هنگام انتخاب عدسی در نظر بگیرند.
چه کسانی به عدسی پروگرسیو نیاز پیدا میکنند؟
اگر فقط هنگام مطالعه مشکل دارید و دید دورتان طبیعی است، عینک مطالعه ساده ممکن است کافی باشد.
اما بعضی افراد علاوه بر نزدیک، برای فاصله دور نیز شماره عینک دارند.
در این شرایط تعویض دائمی بین عینک دور و نزدیک میتواند آزاردهنده باشد.
یکی از گزینهها عدسی پروگرسیو است که در یک عدسی امکان دید در چند فاصله را فراهم میکند:
- قسمت بالاتر برای دید دور؛
- بخش میانی برای فاصله متوسط؛
- قسمت پایینتر برای مطالعه و نزدیک.
انتخاب میان عینک مطالعه، دوکانونی و پروگرسیو به سبک زندگی و نسخه چشم بستگی دارد.
هنگام خرید عینک مطالعه به چه چیزهایی توجه کنیم؟
قدرت عدسی فقط یکی از عوامل مهم است.
شماره دقیق
قدرت بیش از حد بالا همیشه بهتر نیست. عینک قویتر میتواند محدوده دید واضح را بیش از حد نزدیک کند.
فاصله مردمکها
مرکز اپتیکی عدسی باید تا حد امکان با موقعیت چشمها هماهنگ باشد تا استفاده از عینک راحتتر شود.
آنتیرفلکس مناسب
اگر مدت زیادی مطالعه میکنید یا با نمایشگر سروکار دارید، یک پوشش آنتیرفلکس باکیفیت میتواند بازتابهای سطح عدسی را کمتر کند.
وزن فریم
عینک مطالعه ممکن است روزانه بارها استفاده شود؛ بنابراین فریم سبک و راحت انتخاب بهتری است.
اندازه عدسی
فریم نباید به شکلی باشد که میدان دید موردنیاز برای مطالعه را محدود کند.
فاصله کاری
مشخص کنید عینک را بیشتر برای کتاب، موبایل، مانیتور یا کارهای ظریف میخواهید.
این نکته در انتخاب قدرت مناسب اهمیت زیادی دارد.
آیا بلوکات یا بلوکنترل برای عینک مطالعه لازم است؟
اجباری نیست.
اگر بخش زیادی از فعالیت نزدیک شما با لپتاپ، تبلت یا موبایل انجام میشود، میتوانید عدسی دارای فناوری مدیریت بخشی از نور آبی را نیز بررسی کنید.
اما در عینک مطالعه، شماره صحیح، کیفیت اپتیکی، فاصله مناسب و آنتیرفلکس خوب معمولاً از انتخاب صرفاً براساس عنوان بلوکات یا بلوکنترل مهمتر هستند.
نباید یک عدسی نامناسب را فقط به این دلیل انتخاب کرد که قابلیت فیلتر نور آبی دارد.
چه زمانی باید برای معاینه چشم اقدام کنیم؟
اگر تغییر دید نزدیک بهتدریج در سنین میانسالی اتفاق افتاده باشد، پیرچشمی یکی از محتملترین دلایل است.
اما بهتر است هر تاری دیدی را خودسرانه به پیرچشمی نسبت ندهید.
بهخصوص اگر:
- تاری دید ناگهانی ایجاد شده است؛
- یک چشم بسیار متفاوت از چشم دیگر میبیند؛
- دید دور نیز تغییر کرده است؛
- خطوط صاف کج یا موجدار دیده میشوند؛
- دوبینی دارید؛
- جرقههای نوری یا لکههای جدید مشاهده میکنید؛
- درد یا قرمزی قابل توجه چشم دارید؛
- یا تغییر دید خیلی زودتر از سن معمول شروع شده است،
بررسی تخصصی اهمیت بیشتری دارد.
آیا میتوان از پیرچشمی جلوگیری کرد؟
پیرچشمی بخشی از تغییرات طبیعی چشم با افزایش سن است و روش خانگی اثباتشدهای برای متوقف کردن کامل آن وجود ندارد.
تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، محافظت از چشم در برابر نور UV، کنترل بیماریهایی مانند دیابت و انجام معاینات منظم برای سلامت عمومی چشم اهمیت دارند، اما نمیتوان انتظار داشت با خوردن یک ماده غذایی یا انجام تمرین چشم، انعطاف طبیعی عدسی در سنین بالاتر کاملاً حفظ شود.
پس آیا چشمهای سالم هم به عینک مطالعه نیاز دارند؟
بله.
سلامت چشم و نیاز به عینک مطالعه هیچ تناقضی با یکدیگر ندارند.
ممکن است شبکیه، قرنیه و سایر بخشهای چشم کاملاً سالم باشند و دید دور خوبی نیز داشته باشید، اما به دلیل کاهش طبیعی قدرت فوکوس نزدیک به عدسی کمکی احتیاج پیدا کنید.
در واقع عینک مطالعه برای بسیاری از افراد نه نشانه بیماری چشم، بلکه بخشی طبیعی از تغییر نیازهای بینایی در میانسالی است.
جمعبندی
اگر بعد از حدود ۴۰ سالگی متوجه شدهاید موبایل را دورتر نگه میدارید، برای خواندن نوشتههای کوچک به نور بیشتری نیاز دارید یا بعد از فعالیت نزدیک چشمهایتان زودتر خسته میشوند، ممکن است پیرچشمی در حال ظاهر شدن باشد.
این اتفاق حتی برای افرادی رخ میدهد که تمام عمر دید بسیار خوبی داشتهاند.
عینک مطالعه با قدرت مناسب میتواند دید نزدیک را واضحتر و فعالیتهایی مانند مطالعه، استفاده از موبایل و کارهای ظریف را راحتتر کند و استفاده صحیح از آن باعث ضعیف شدن یا تنبل شدن چشم نمیشود.
نکته مهم این است که عینک صرفاً براساس سن یا قدرتی که برای شخص دیگری مناسب بوده انتخاب نشود. شماره چشم، فاصله کاری و وضعیت هر دو چشم باید در انتخاب عدسی مناسب در نظر گرفته شوند.